MAM W SIECI
Popieramy
O ile nie zostało inaczej zaznaczone teksty w serwisie E-lekcje dostępne są na licencjach Creative Commons.
4. 3: Prawo autorskie i dozwolony użytek
Pierwotnym zamiarem stojącym za prawem autorskim był tymczasowy monopol na kopiowanie. Miało to zachęcać autorów oraz wynalazców do tworzenia dzieł kultury. Jego zakres i wpływy znacznie wzrosły od 1787 r.
Komputery wykonują kopię za każdym razem, gdy jakiś wytwór kultury jest rozpowszechniany lub wysyłany. Cecha ta kolidowała ze współczesnym systemem praw autorskich i podniosła wiele nowych pytań oraz kwestii.
Niniejszy dział omawia pokrótce podstawy praw autorskich, dozwolonego użytku oraz domeny publicznej.
Czym jest naruszenie praw autorskich?
Naruszenie praw autorskich ma miejsce, gdy ktoś rozpowszechnia, kopiuje lub wciela (w swe własne dzieło) część lub całość dzieła objętego prawami autorskimi (piosenka, wideo, tekst itd.), bez zezwolenia posiadacza praw.
Powiedzmy na przykład, że tworzysz materiał wideo o biedzie w Afryce i jako tło muzyczne wykorzystujesz piosenkę U2. Jeśli nie posiadasz zezwolenia ze strony Universal Music Group, technicznie rzecz biorąc łamiesz prawa autorskie. Często zdarza się, że osoba która stworzyła piosenkę, wideo bądź książkę niekoniecznie jest posiadaczem praw autorskich – tak bywa właśnie w przemyśle muzycznym.
Możesz jednak legalnie wcielać części, a czasami nawet całość dzieł objętych prawem autorskim, dzięki prawodawstwu USA zwanemu dozwolonym użytkiem (patrz poniżej).
Dozwolony użytek: Korzystaj legalnie z materiału objętego prawem autorskim!
Dozwolony użytek to ważny zbiór wyjątków od prawa autorskiego. Osoby takie jak ty mogą zgodnie z prawem wykorzystywać fragmenty, a czasami i całość dzieł objętych prawem autorskim, na potrzeby recenzji, komentarzy, doniesień prasowych, edukacji lub badań.
Centrum Mediów Społecznych na American University utworzyło Kodeks dobrych praktyk w dozwolonym użytku materiałów wideo w Internecie (wersja PDF ma lepszy układ). Ta broszurka pomoże ci zrozumieć czy i kiedy wykorzystanie przez ciebie materiałów objętych prawem autorskim może być uznane za legalne. Jest to także doskonałe źródło wiedzy dla każdego, kto przerabia materiały wideo i umieszcza je w Internecie.
Kiedy kończą się prawa autorskie: domena publiczna
Dzieło można wykorzystywać za darmo i w całości gdy zakończy się okres działania praw autorskich. Aktualnie jest to zazwyczaj 70 lat od śmierci autora. Wiele materiałów z domeny publicznej można ściągnąć z Archive.org.
Niestety, regulacje dotyczące praw autorskich zaostrzyły się znacznie w ostatnim sześćdziesięcioleciu, wskutek czego mniej dzieł wchodzi do domeny publicznej. James Boyle, profesor nauk prawniczych z Duke University, napisał książkę The Public Domain: Enclosing the Commons of the Mind, którą można ściągnąć i przeczytać za darmo (jest na licencji Creative Commons). Boyle przedstawia w niej frapujący i interesujący przypadek rozszerzonej domeny publicznej i praw autorskich w świetle środowiska cyfrowego.
Creative Commons a prawa autorskie
Prawo autorskie w USA jest złożone, zwłaszcza w kwestii muzyki i filmów, zaś posiadacze praw mają często skłonność do agresji i pieniactwa. W rezultacie korzystanie z czyjegoś dorobku może wydawać się przytłaczające, a nawet przerażające.
Creative Commons niweluje znaczną część ryzyka oraz tajemniczości i po części dlatego zachęcamy do korzystania w licencji CC w Twoich materiałach wideo, a także do korzystania z dorobku innych osób, pozostającego na licencji CC.
Nie jesteśmy prawnikami
Oto nasze oficjalne oświadczenie: nie jesteśmy prawnikami, więc nie pozywaj nas za własne nieszczęśliwe incydenty w związku z prawami autorskimi.
Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach
Oryginał znajduje się na makeinternettv.org, został stworzony przez The Participatory Culture Foundation.
